Γνωρίζετε ότι το 5% των παιδιών και εφήβων εμφανίζουν ένα καταθλιπτικό επεισόδιο πριν την ηλικία των 19 ετών?

Συχνά οι γονείς έρχονται αντιμέτωποι με συμπεριφορές των παιδιών που τους προβληματίζουν. Για παράδειγμα ένα παιδί γεμάτο ζωή, με πολλά ενδιαφέροντα γίνεται μελαγχολικό, σκυθρωπό, αποσυρμένο, ή ευερέθιστο και επιθετικό προς τους άλλους. Οι αργοπορίες στο σχολείο και οι απουσίες γίνονται συχνές και οι βαθμοί πέφτουν. Οι γονείς μοιάζουν να μην μπορούν να πλησιάσουν το παιδί για να συζητήσουν τι είναι αυτό που φταίει και δημιουργούνται εντάσεις στην οικογένεια.

Οι γονείς συχνά προσπαθούν να δικαιολογήσουν αυτή τη συμπεριφορά και την αποδίδουν στις γρήγορες αλλαγές της παιδικής ηλικίας ή την «αναστάτωση» της εφηβείας. «Πρόκειται απλά για μια φάση της ζωής», «θα διορθωθεί με την ηλικία», «είναι κάτω από μεγάλο στρες», «χρειάζεται να τον διαβεβαιώσουμε ότι τον αγαπάμε», «κανείς στην οικογένειά μας δεν έχει ψυχική ασθένεια». Είναι όμως πιθανό οι εκδηλώσεις αυτές να αποτελούν την έναρξη μιας διαταραχής που έχει επιπτώσεις στη σχολική λειτουργικότητα η και τις διαπροσωπικές και κοινωνικές σχέσεις του παιδιού.

Η κατάθλιψη στα παιδιά

Η κατάθλιψη είναι μια σοβαρή ψυχική διαταραχή που μπορεί να εκδηλωθεί και στην παιδική ηλικία. Μέχρι πρόσφατα οι παιδοψυχίατροι και άλλοι ειδικοί σπάνια θεωρούσαν ότι τα παιδιά εμφανίζουν κατάθλιψη. Όμως , οι μελέτες έδειξαν ότι και τα παιδιά μπορεί να υποφέρουν από αυτή τη διαταραχή, με συμπτώματα ίδια με αυτά των ενηλίκων, αλλά και ορισμένα που παρατηρούνται μόνο σε αυτή την ηλικία.

Το 5% των παιδιών και εφήβων εμφανίζουν ένα καταθλιπτικό επεισόδιο πριν την ηλικία των 19 ετών. Αυτή η συχνότητα με την οποία παρουσιάζεται η κατάθλιψη στις νεαρές ηλικίες καθώς και το γεγονός ότι λιγότερο από τα μισά παιδιά που έχουν τη διαταραχή λαμβάνουν την κατάλληλη θεραπεία, μας βοηθά να εξηγήσουμε γιατί η κατάθλιψη αποτελεί διεθνώς μια σοβαρή αιτία  αναπηρίας στους ενήλικες.

Αρκετοί τύποι κατάθλιψης μπορεί να προσβάλλουν παιδιά και εφήβους.

Στη μείζονα κατάθλιψη υπάρχουν σοβαρά καταθλιπτικά συμπτώματα που διαρκούν τουλάχιστον 2 εβδομάδες. Η διαταραχή αυτή έχει χαρακτηριστική πορεία με φάσεις που εναλλάσσονται με περιόδους φυσιολογικής διάθεσης.  Στη δυσθυμία τα συμπτώματα, γενικά, είναι λιγότερο σοβαρά. Η δυσθυμία χαρακτηρίζεται από μια πιο χρόνια και εμμένουσα πορεία. Το δυσθυμικό παιδί ζει σ’ ένα κόσμο με γκρι αποχρώσεις. Λιγότερο συχνά στα παιδιά και συχνότερα στους εφήβους απαντάται η διπολική διαταραχή, στην οποία περίοδοι κατάθλιψης εναλλάσσονται με περιόδους αφύσικα μεγάλης ενέργειας και ευφορίας.

Πως μπορούμε να αναγνωρίσουμε την κατάθλιψη?

Εκτεταμένες μελέτες έχουν προσδιορίσει τα συμπτώματα της μείζονος κατάθλιψης. Στα παιδιά τα κλασσικά συμπτώματα των ενηλίκων μπορούν να κρύβονται πίσω από προβλήματα συμπεριφοράς, καθώς και σωματικά ενοχλήματα. Τουλάχιστον πέντε συμπτώματα πρέπει να είναι παρόντα και να επηρεάζουν την καθημερινή λειτουργικότητα για τουλάχιστον 2 εβδομάδες:

  • Συχνή λύπη, δάκρυα , κλάμα
  • Αύξηση της ευερεθιστότητας, του θυμού ή της εχθρότητας
  • Έλλειψη ελπίδας
  • Ενασχόληση με απαισιόδοξα τραγούδια (έφηβοι)
  • Μείωση του ενδιαφέροντος ή ευχαρίστησης από αγαπημένες μέχρι πρόσφατα δραστηριότητες
  • Μειωμένη ενεργητικότητα
  • Συχνές σωματικές ενοχλήσεις (πονοκέφαλος, πόνοι στο στομάχι)
  • Κοινωνική απομόνωση
  • Χαμηλή αυτοεκτίμηση, αισθήματα ενοχής
  • Αντιδραστικότητα, άρνηση
  • Δυσκολία στη συγκέντρωση (χαμηλή επίδοση στο σχολείο, συχνές απουσίες)
  • Αλλαγές στις συνήθειες του ύπνου
  • Αλλαγές στις διατροφικές συνήθειες (ανορεξία ή βουλιμία)
  • Προσπάθεια φυγής από το σπίτι (έφηβοι)
  • Σκέψεις ή απόπειρες αυτοκτονίας ή αυτοκαταστροφική συμπεριφορά (έφηβοι).

Υπάρχει κίνδυνος για αυτοκτονία?

Όταν ένας έφηβος στρέφεται ή μιλά για αυτοκτονία, ο κίνδυνος είναι πραγματικός. Τα παιδιά πρέπει να καταλάβουν ότι εάν ο αδελφός, ή ένας φίλος μιλά για αυτοκτονία, πρέπει αμέσως να ζητήσουν βοήθεια από έναν ενήλικα. Μια απόπειρα αυτοκτονίας δεν πρέπει να θεωρείται σαν μια προσπάθεια του εφήβου να τραβήξει την προσοχή, αλλά σαν μια απελπισμένη έκκληση για βοήθεια.

Πως αντιμετωπίζουμε την κατάθλιψη?  

Εάν η κατάθλιψη διαγνωστεί έγκαιρα έχει μεγάλες πιθανότητες να ανταποκριθεί στη θεραπεία. Κάθε επεισόδιο αυξάνει τις πιθανότητες για ένα επόμενο, γι αυτό και πρέπει ο χειρισμός και η θεραπεία της κατάθλιψης να γίνεται με μακροπρόθεσμη προοπτική.

Ένα θεραπευτικό πρόγραμμα πρέπει να συνδυάζει την ψυχοθεραπεία και τη φαρμακευτική αγωγή. Οι μελέτες έχουν αποδείξει ότι η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία και η διαπροσωπική ψυχοθεραπεία είναι οι πιο αποτελεσματικές μέθοδοι για την αντιμετώπιση της κατάθλιψης στους νέους.

Τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα στοχεύουν στη διόρθωση της διαταραγμένης χημικής ισορροπίας στον εγκέφαλο, που σχετίζεται με την κατάθλιψη. Τα περισσότερα αντικαταθλιπτικά φάρμακα έχουν μικρό κίνδυνο παρενεργειών και είναι πολύ αποτελεσματικά στους ενήλικες. Πρόσφατες μελέτες έδειξαν ότι αυτά τα φάρμακα μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη θεραπεία της νεανικής κατάθλιψης με εξίσου καλά αποτελέσματα.

Ο παιδοψυχίατρος καθορίζει το σκοπό της φαρμακευτικής αγωγής, τη διάρκεια , τη συχνότητα λήψης του φαρμάκου και τη δοσολογία. Το παιδί και ο έφηβος ασθενής θα πρέπει να έχουν την κατάλληλη πληροφόρηση για τη φαρμακευτική αγωγή ανάλογα με την ηλικία του.

 

                                                                                                        Σάββας Γεωργιάδης

                                                                                                  Ψυχίατρος παιδιού & εφήβου